Deugdelijke dames
Jaconelle Stas-Schuffel en Marga Haas kijken naar de zeven deugden zoals Giotto ze schilderde in de Scrovegni-kapel in Padua.De derde deugd is: Fortitudo, moed of kracht
Marga Haas: ‘Zo. Met deze dame kun je maar beter geen ruzie hebben.’
Jaconelle Stas-Schuffel: ‘Nee, ze ziet er nogal gevaarlijk uit. En ze is ook niet echt knap te noemen, met haar grove gelaatstrekken en die onverschrokken blik in haar ogen.’
MH: ‘Gelukkig kijkt ze een andere kant op. Je zou er bijna bang van worden.’
JSS: ‘Dat hele militaristische rond Fortitudo heeft oude papieren. In de middeleeuwen werd deze deugd afgebeeld als een ridder, met maliënkolder, helm en zwaard, en een schild waarop een leeuw of stier staat. Dat gaat terug op een bijbeltekst uit de brief van Paulus aan de gemeente in Efeze: “Ten slotte, zoek uw kracht in de Heer, in de kracht van zijn macht. Trek de wapenrusting van God aan om stand te kunnen houden tegen de listen van de duivel. […] Houd stand, met de waarheid als gordel om uw heupen, de gerechtigheid als harnas om uw borst, de inzet voor het evangelie van de vrede als sandalen aan uw voeten, en draag bovenal het geloof als schild waarmee u alle brandende pijlen van hem die het kwaad zelf is kunt doven. Draag als helm de verlossing en als zwaard de Geest, dat wil zeggen Gods woorden.” (Ef. 6: 10-11, 14-17)’
MH: ‘Hm. Heftige tekst. Maar erg moedig vind ik haar niet.’
JSS: ‘Hoezo?’
MH: ‘Als ik deze tot de tanden toe bewapende vrouw zie, denk ik aan Goliath. Maar bij moed, dat deze vrouw toch uitbeeldt, denk ik eerder aan David, die met slechts een enkele steen de reus omver wist te halen.’
JSS: ‘Je had haar liever afgebeeld gezien met een slinger, zoals David had?’
MH: ‘Ja. Op mij komt die hele uitrusting over alsof ze het nodig heeft om zich achter te verschansen. Dat vind ik niet echt moedig.’
JSS: ‘Tja. Toch is het wel de bedoeling dat ze moedig overkomt. Kijk maar eens hoe vaak de leeuw voorkomt – het symbool voor moedigheid. Op haar schild is er een afgebeeld. En je ziet het niet heel goed, maar ze draagt een mantel van leeuwenhuid, waarbij de kop van de leeuw als helm dient!’
MH: ‘Waar komt dat vandaan?’
JSS: ‘Van Hercules, de mythologische held. Hij belichaamde kracht en moed en droeg ook zo’n mantel.’
MH: ‘En op haar harnas – is dat een kruis?’
JSS: ‘Ja. Fortitudo strijdt in naam van het geloof - zo wordt ze ook in de Latijnse tekst onder de afbeelding beschreven. Ze heft - helemaal klaar voor de strijd - haar zwaard om onversaagd haar geloof te verdedigen.’
Jaconelle Stas-Schuffel schrijft vaker over iconografische thema’s in de beeldende kunst. Kijk ook op www.xs4all.nl/~schuffel. Marga Haas is eindredacteur voor FIER.
