Deugdelijke dames
Jaconelle Stas-Schuffel en Marga Haas kijken naar de zeven deugden zoals Giotto ze schilderde in de Scrovegni-kapel in Padua.De vierde deugd is: Iustitia, rechtvaardigheid
Marga Haas: ‘Wat een stevige dame, deze Iustitia.’
Jaconelle Stas-Schuffel: ‘Erg vrouwelijk is ze niet, nee.’
MH: ‘Maar ja, je moet ook wel stevig zijn in haar positie. Ik bedoel, wat zij doet is zich door wikken en wegen een oordeel vormen. Letterlijk dingen afwegen. Als ik het goed zie is het echt een weegschaal die ze in haar handen houdt, toch?’
JSS: ‘Ja, de weegschaal is een oud symbool voor rechtspraak. Het gaat terug op afbeeldingen in Egyptische dodenboeken, waarop het hart van een gestorvene wordt gewogen. Dit beeld werd overgenomen in de joodse cultuur en kwam zo in de bijbel terecht. Misschien ken je de tekst: “Laat hij mij op een eerlijke weegschaal wegen, dan zal hij zien dat ik onschuldig ben” (Job 31: 6). Of: “U bent gewogen en te licht bevonden” (Dan. 5: 27).’
MH: ‘En ze weegt die twee personen daar in de weegschaal?’
JSS: ‘Dat zou je denken, ja. Maar die twee personen zijn engelen!’
MH: ‘Maar die hoeven toch niet berecht te worden?’JSS: ‘Nee, dat doet ze ook niet. Onder deze afbeelding staat een vers in het Latijn. Daarin staat dat Iustitia alles en iedereen op onpartijdige wijze weegt. Ze kroont wat goed is, en heft het zwaard tegen het kwade. De schilderingen zijn beschadigd, zie je? Je ziet niet precies wat die engelen aan het doen zijn. Maar met behulp van de tekst kun je je voorstellen dat de engel in haar rechterhand een rechtvaardige kroont, terwijl de engel in haar linkerhand op het punt staat een zondaar te onthoofden.’
MH: ‘Wat luguber! Ik kan me wel voorstellen dat Iustitia even de andere kant opkijkt. Ze is met haar blik en haar gedachten ergens anders lijkt wel. Alsof ze er helemaal niets mee te maken heeft.’
JSS: ‘Ik denk dat Giotto op die manier haar onpartijdigheid heeft willen uitbeelden. Ze oordeelt zonder aanzien des persoons. Later, vanaf de zestiende eeuw, wordt ze vaak met een blinddoek over haar ogen afgebeeld om haar onpartijdigheid uit te drukken.’
MH: ‘Wat me nu ineens opvalt, is de ruimte waarin ze zich bevindt. Ze zit in een hokje – het lijkt warempel wel een biechtstoel!’
JSS: ‘Ja, het heeft er inderdaad wel iets van weg. Het is een gotische troon.’MH: ‘Dat is wel even wat anders. Maar nu je het zegt: ze heeft ook een kroon op haar hoofd. Dat hebben al die andere deugden-dames niet.’
JSS: ‘Die kroon, daarmee wordt ze als machthebber of bestuurder neergezet. Zie je die scènes op de onderkant van de troon? Die benadrukken dat onder rechtvaardig bestuur het leven vrij en vredig is.’
MH: ‘Wat stellen ze precies voor?’
JSS: ‘Links staat een soldaat met een valk: hij kan jagen in plaats van oorlog voeren. In het midden symboliseert een rieten huis waaromheen gedanst wordt het vrolijke dorpsleven. Rechts zijn twee koopmannen op paarden afgebeeld: zij kunnen rustig op pad, zonder bang te hoeven zijn overvallen te worden door bandieten.’
Jaconelle Stas-Schuffel schrijft vaker over iconografische thema’s in de beeldende kunst. Kijk ook op www.xs4all.nl/~schuffel. Marga Haas is eindredacteur voor FIER.
