Deugdelijke dames

Jaconelle Stas-Schuffel en Marga Haas kijken naar de zeven deugden zoals Giotto ze schilderde in de Scrovegni-kapel in Padua.

De eerste deugd is: Prudentia, verstandigheid of voorzichtigheid.

Marga Haas: “Prudentia zit op kantoor. Of is het een schoolbank waarin ze zit?”
Jaconelle Stas-Schuffel: “Ja, ze doet wel een beetje aan een schooljuffrouw denken. De lessenaar waaraan ze zit, heet studiolo. In ieder geval wekt ze een verstandige indruk.”
MH: “Verstandig, ja. Maar ze verschanst zich ook. Een groot deel van haar lichaam gaat verscholen achter dat bureau. Die versieringen van de zitting vind ik leuk. Een groot contrast met de rest van het beeld, dat zo verantwoord en bijna stijf is.”
JS: “Die versierselen kun je wel frivool noemen, ja. Heel mooi tot in detail uitgewerkt.”
MH: “Ik merk dat ik me een beetje buitengesloten voel door Prudentia.”
JS: “Waar ligt dat aan?”
MH: “Onder andere aan dat ze naar zichzelf zit te kijken – of naar wat ze in haar hand heeft. Ik dacht dat het een spiegel was.”
JS: “Dat is het ook. De spiegel staat symbool voor zelfkennis. De verstandige mens is in staat zichzelf te zien zoals hij of zij werkelijk is.”
MH: “Oh, dat is iets heel anders dan op zichzelf gericht zijn, zoals ik het net interpreteerde. En die pen in haar andere hand?”
JS: “Dat is waarschijnlijk een passer. De passer wordt gebruikt om afstanden te meten. Het is een bekend attribuut van Prudentia om haar beheersing en zorgvuldig afgewogen oordeel mee uit te drukken. Het komt ook wel voor als attribuut van Iustitia.”
MH: “En op de lessenaar – het lijkt wel een leeslampje, maar dat zal wel niet.”
JS: “Haha, nee, je ziet de bovenkant van een boek. Je kunt wel raden wat het is: de Bijbel, het richtsnoer voor verstandig gedrag. Weet je wat ook een traditioneel attribuut is van Prudentia?”
MH: “Nee, vertel eens.”
JS: “Een slang. Omdat Mattheüs zegt: 'Wees dus scherpzinnig als een slang.’ (Mt. 10:16)”
MH: “Maar Giotto heeft die weggelaten.”
JS: “Ja. Hij wilde denk ik het abstracte begrip 'verstandigheid’ heel geloofwaardig en tastbaar uitbeelden. Deze Prudentia klopt in haar omgeving; wat ze doet is aannemelijk. De slang heeft hij waarschijnlijk daarom achterwege gelaten. Die zou het beeld verstoren.”
MH: “Ze zit tenslotte op kantoor en niet in de dierentuin.”
JS: “Precies. En er is meer. Een betekenis van Prudentia is ook voorzichtigheid. Daarom werd ze ook wel met twee gezichten afgebeeld, waarmee ze naar twee kanten tegelijk kijkt. Dit onrealistische aspect van haar uiterlijk lost Giotto heel subtiel op.”
MH: “Ik zie niets vreemds aan haar hoofd.”
JS: “Haar haar is met een band naar achteren gebonden. En met een beetje goede wil kun je in het haar op haar achterhoofd het profiel van een mannenhoofd met baard zien.”
MH: “Wow, wat een slimmerik, die Giotto!”

Jaconelle Stas-Schuffel schrijft vaker over iconografische thema’s in de beeldende kunst. Marga Haas is eindredacteur van FIER. Deze tekst is ook te vinden op Zinweb.nl

Terug