Bimbo’s en brulapen 

Vrijdagmiddag 28 maart is de Utrechtse Janskerk het decor van de tweede FIER-lezing. Deze werd georganiseerd in samenwerking met de EUG, de oekumenische studentengemeente te Utrecht. Liesbeth Hijmans was erbij en doet verslag.

Tussen de buien door schijnt de zon helder en weldadig in de lichte en aangename ruimte van de Janskerk. Binnen bevinden zich vele dames en een enkele heer die afkwamen op het onderwerp ‘Bimbo’s en Brulapen’. Er zijn deze middag twee spreeksters: Stine Jensen, filosofe, docente literatuurwetenschap aan de Vrije Universiteit, schrijfster en journaliste, en Elma Drayer, columniste en redacteur van het dagblad Trouw.

Voordat Jensen het spits afbijt, begint Elise Vorstermans de middag zingend met de veelzeggende strofe: ‘Veel te laat heb ik jou lief gekregen. Schoonheid, wat ben je oud, wat ben je nieuw’. We zingen het allemaal op dezelfde toon en daarna ieder op haar eigen wijs, zodat het als een mantra gaat werken. Als variatie op het liedje ‘Grote klokken zeggen bim-bam’, zingen we: ‘Grote mannen zeggen bimbo’ - in canon. Deze zang brengt direct het thema, waarover het deze middag zal gaan, aan de orde: de heersende bimbo-cultuur en de seksualisering van onze samenleving.

Schuddende billen

De bimbo-cultuur: schuddende billen, opgepompte borsten, gebotoxte lippen, strakke haarloze lijven. Je kunt geen tijdschriftenkiosk voorbijgaan zonder geconfronteerd te worden met magazines vol uitdagende of schaars geklede vrouwen met nòg uitdagender teksten, om vooral tot kopen en consumeren over te gaan. Op straat, op de tv, in videoclips, in de reclamewereld en de filmindustrie - overal is sprake van platte, uitsluitend op lust gerichte prikkels. Het vrouwenlichaam is gereduceerd tot koopwaar. Omdat koopwaar aantrekkelijk moet zijn, laten vrouwen de meest onwaarschijnlijke operaties verrichten om toch vooral maar mee te kunnen blijven spelen op het sekstoneel. Wie de documentaire ‘Beperkt houdbaar’ van Sunny Bergman heeft gezien, weet waartoe dit kan leiden.

Samen met vier andere vrouwen, waaronder Bergman, schreef Jensen het manifest ’Sex moet weer haute couture worden’. Verschillende gebeurtenissen waren voor haar aanleiding om het manifest mede te schrijven. Onder andere de publicatie van het boek ‘Stout’ van Heleen van Royen en Marlies Dekkers. Een boek dat met duizenden tegelijk over de toonbank gaat. De samenstelsters suggereren dat macht samenvalt met erotiek, lingerie en flirten. Ook de discussie die ontstond toen in Utrecht een meer dan levensgrote reclameposter van een in gouden bikini gehulde vrouw opgehangen werd, speelde een rol. En het lezen van ‘Female Chauvinist Pigs’ van Ariel Levy, waarin de opkomst van de bimbo-cultuur in Amerika wordt beschreven.

Dichte gordijnen

Het manifest pleit ervoor seks weer de plek te geven die het toekomt – en dat is niet het publieke domein. Wat voor idee moeten meisjes en jongens zich vormen ten aanzien van seksualiteit in het algemeen en hun eigen seksualiteit, als er geen ruimte en vrijheid overblijft om je eigen gedachten en verlangens te scheppen? Beelden die wij dagelijks voorgeschoteld krijgen worden gemanipuleerd. Meisjes en vrouwen meten zich met deze glamourbeelden en jongens en mannen wordt voorgehouden dat vrouwen er zijn om ‘gepakt’ te worden.

Het manifest heeft verschillende reacties opgeroepen. Sommige reclamemakers hebben zich de kritiek aangetrokken en laten nu ook oudere, niet meer zo strak in vel zittende vrouwen zien. Maar de dames werden ook beticht van preutsheid en slachtofferschap. Jensen: ‘Of ik terug wilde naar de dichte gordijnen, werd me eens gevraagd.’

Platte beelden

Als ik het goed heb begrepen, wil Stine Jensen zich zeker geen slachtoffer voelen of de preutsheid weer prediken, maar maakt ze zich sterk voor een eigen beleving van seksualiteit. Voor de vrijheid om zelf te kunnen kiezen op wat voor manier men daaraan uiting geeft. En dat voor zowel mannen als vrouwen, want ook mannen krijgen slechts platte beelden aangereikt.

Elma Drayer, die de lezing van Stine Jensen mag voorzien van kritische kanttekeningen, ergert zich aan al die ophef en buitengewone aandacht, zelfs van regeringszijde, voor de angst van de seksualisering van de samenleving. Het thema is hoog op de maatschappelijke agenda beland en meerdere politieke partijen maken zich druk over de heersende pornocultuur.

Waarom juist nu al die ophef? Toen tien jaar geleden het programma ‘Seks voor de boeg’ op de televisie was, waarin heren konden laten zien hoe ze aan hun gerief kwamen, ontstond er een brede maatschappelijke discussie bij de koffieautomaat en aan de borreltafel, maar er werd niet gewaarschuwd dat het de verkeerde kant uitging met Nederland. Waarom dan nu toch die ophef? Het valt wel mee met de pornoficatie, aldus Drayer. Uit onderzoeken komt naar voren dat de mensen steeds braver worden en dat jongeren trouw hoog in het vaandel hebben. 

Verderfelijke invloed

Volgens de opponente is het een democratiseringsprobleem. De elite is ervan overtuigd, dat er maar één vorm van beleving van seksualiteit goed is en wel de hare. Zij tikt het plebs op de vingers en spreekt van een verderfelijke invloed op de jeugd.

Vrouwenhandel, seksindustrie, uitbuiting en (groeps)verkrachting is van alle tijden. Vrouwen van nu hebben alle vrijheid om hun eigen beelden en idealen te ontwikkelen en geen vrouw is verplicht in zich te laten snijden. Het echte gevaar waarvoor vrouwen beducht moeten zijn, schuilt in het gevoelsleven van jongens en mannen. Wat gebeurt er waardoor zij daders worden? Elma Drayer, moeder van jonge en jongvolwassen dochters, die, naar ze zegt, zich keurig gedragen, meent dat het allemaal zo’n vaart niet loopt. Zij pleit voor het opgeven van de slachtofferrol, waarin vrouwen menen terecht te zijn gekomen. Heeft ze gelijk? Over deze vraag en de stelling van Stine Jensen werd uitgebreid nagepraat. 

Eenheidsworst

Ik ben er van overtuigd dat de beeldcultuur, die al heel vroeg zelfs baby’s, peuters en kleuters bereikt en onbewust beïnvloedt, heel veel vrijheid wegneemt en leidt tot eenheidsworst. Veel ouders laten steeds vaker opvoedingstaken liggen, omdat ze er geen tijd en ruimte voor hebben.

Het onderwijs is dan de plek waar je moet leren hoe je je rol als meisje en jongen kunt spelen in gelijkwaardigheid en respect en hoe je zo kunt uitgroeien tot een vrij mens met keuzemogelijkheden.

Met veel gedachten verliet ik de Janskerk en stortte me in het razend drukke verkeer van de late vrijdagmiddag.

 

Deze middag werd mede mogelijk gemaakt door subsidie van Kerk en Wereld